Թմրամիջոցների հետ կապված քրեական գործ. պաշտպանության ռազմավարություն և արդարացում

Մեղադրանքը և սկզբնական դատական նիստը

Իրավաբանական օգնություն ստանալու համար ինձ դիմեց Իրանի Իսլամական Հանրապետության մի քաղաքացի, որի ընտանիքի անդամ R.S.-ին Վրաստանի քրեական օրենսգրքի 260(3)(a) հոդվածով մեղադրանք էր առաջադրվել առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցների ապօրինի ձեռքբերման և պահման համար։ Այդ հանցագործության համար նախատեսվում էր 8-ից 20 տարվա ազատազրկում կամ ցմահ ազատազրկում։

Ըստ մեղադրանքի կողմի՝ ոստիկանները R.S.-ի անձնական խուզարկության ընթացքում հայտնաբերել էին թմրամիջոցներ։ Մեղադրանքի հիմնական ապացույցներն էին խուզարկության և առգրավման արձանագրությունները, ոստիկանների ցուցմունքները և դատաքիմիական փորձաքննության եզրակացությունը։ Մեղադրյալը հերքում էր մեղադրանքը և պնդում, որ թմրամիջոցներն իրեն չեն պատկանել։

Գործը ստանձնելուց հետո ես մասնակցեցի խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ դատական նիստին։ Ներկայացրի մինչդատական կալանքի դեմ փաստարկներ և խնդրեցի կիրառել ավելի մեղմ սահմանափակում նախատեսող միջոց։ Սակայն դատարանն ընդունեց մեղադրանքի կողմի դիրքորոշումը և որոշեց R.S.-ին պահել կալանքի տակ։

Պաշտպանության ապացույցների նախապատրաստումը

Մինչև նախադատական նիստը մոտավորապես 55 օր ունեինք։ Այդ ժամանակահատվածն օգտագործեցի պաշտպանության համար անկախ ապացույցներ ձեռք բերելու նպատակով։ Նախ՝ մանրակրկիտ ուսումնասիրեցի ձերբակալման և խուզարկության արձանագրությունները, ոստիկանների հայտարարությունները և թմրամիջոցների ենթադրյալ հայտնաբերման հանգամանքները։ Հատկապես կարևոր էր այն հարցը, որ խուզարկությունը չէր տեսագրվել, թեև ներկա էին մի քանի ոստիկաններ, որոնք իրենց բջջային հեռախոսներով այդ գործողությունը տեսագրելու տեխնիկական հնարավորություն ունեին։

Պաշտպանության իրականացրած քննության շրջանակում հարցազրույցներ անցկացրի միջադեպի հանգամանքների վերաբերյալ տեղեկություններ ունեցող անձանց հետ և ձեռք բերեցի հարակից տարածքում տեղադրված տեսահսկման տեսախցիկների ձայնագրությունները։ Դրանք չէին բացահայտում որևէ բան, որը կհաստատեր թմրամիջոցների ենթադրյալ հայտնաբերման վերաբերյալ ոստիկանների նկարագրությունը։ Միևնույն ժամանակ ձայնագրություններում խուզարկության ամբողջ ընթացքը չէր արտացոլվել, ուստի պաշտպանության ռազմավարությունը միայն այդ ապացույցի վրա չհիմնեցի։

Զուգահեռաբար պատվիրեցի իրեղեն ապացույցների անկախ դատակենսաբանական փորձաքննություն։ Փորձաքննության ներկայացված նյութերի թվում էին ենթադրյալ թմրամիջոցների փաթեթավորումը և այլ համապատասխան իրեղեն ապացույցներ։ Հետազոտված առարկաներից ոչ մեկի վրա փորձաքննությունը չհայտնաբերեց R.S.-ին վերագրվող ԴՆԹ պրոֆիլ։ Սա առանձնապես կարևոր էր, քանի որ մեղադրանքի կողմը պնդում էր, թե R.S.-ն անձամբ տիրապետել և պահել էր այդ նյութերը։

Նախադատական նիստում ներկայացրի պաշտպանության ձեռք բերած ապացույցները և համապատասխան միջնորդությունները։ Դատարանի ուշադրությունը հրավիրեցի խուզարկության արժանահավատության վերաբերյալ մտահոգությունների, տեսագրության բացակայության և անկախ փորձաքննության եզրակացությունների վրա։ Չնայած պաշտպանության փաստարկներին՝ գործն անցավ դատաքննության փուլ։

Ապացույցների ստուգումը դատաքննության ընթացքում

Դատաքննության սկզբում իմ բացման խոսքում բացատրեցի, որ պաշտպանությունը պարզապես չի վիճարկում՝ առգրավված նյութը թմրամիջոց է, թե ոչ։ Մեր հիմնական դիրքորոշումն այն էր, որ մեղադրանքի կողմը չուներ բավարար և արժանահավատ ապացույցներ, որոնք R.S.-ին ուղղակիորեն կկապեին այդ նյութի պահման հետ։

Ապացույցների հետազոտման ընթացքում մանրամասն խաչաձև հարցաքննության ենթարկեցի խուզարկությանը մասնակցած ոստիկաններին։ Հարցերս վերաբերում էին ձերբակալման հանգամանքներին, խուզարկության մեկնարկի ժամին, թմրամիջոցների ենթադրյալ հայտնաբերման ճշգրիտ վայրին և դրանց առգրավման ու փաթեթավորման ժամանակ պահպանված ընթացակարգերին։

Խաչաձև հարցաքննությունը հակասություններ բացահայտեց։ Ոստիկանները խուզարկության որոշ կողմերի վերաբերյալ տարբեր նկարագրություններ էին ներկայացնում, և նրանց բացատրություններն ամբողջությամբ չէին համապատասխանում խուզարկության պաշտոնական արձանագրություններում նշված տեղեկություններին։

Հատուկ ուշադրություն դարձրի այն հարցին, թե ինչու խուզարկությունը չէր տեսագրվել։ Ոստիկանները չկարողացան համոզիչ բացատրություն տալ, թե ինչ օբյեկտիվ հանգամանքներ էին խանգարել իրենց տեսագրել գործողությունը, հատկապես հաշվի առնելով, որ մի քանի ոստիկան էր ներկա, և նրանք հասանելիություն ունեին անհրաժեշտ տեխնիկական միջոցներին։

Դատարանին բացատրեցի, որ տեսագրության բացակայությունն ինքնաբերաբար խուզարկությունը չի դարձնում անօրինական։ Սակայն երբ խուզարկության հանգամանքները վիճարկվում են, իսկ ոստիկանների ցուցմունքները հակասական են, անկախ փաստագրման բացակայությունն ուղղակիորեն ազդում է մեղադրանքի ապացույցների արժանահավատության վրա։

Այնուհետև դատարանը հետազոտեց պաշտպանության ձեռք բերած տեսահսկման տեսագրությունները և լսեց համապատասխան վկաների ցուցմունքները։ Այս ապացույցները չէին հաստատում թմրամիջոցների ենթադրյալ հայտնաբերման հանգամանքների վերաբերյալ մեղադրանքի կողմի նկարագրությունը։

Փորձաքննության եզրակացությունները

Հատկապես կարևոր էին պաշտպանության կողմից նշանակված դատական փորձագետի ցուցմունքները։ Փորձագետը դատարանում հաստատեց, որ հետազոտված իրեղեն ապացույցներից ոչ մեկի վրա R.S.-ին պատկանող նույնականացվող ԴՆԹ պրոֆիլ չէր հայտնաբերվել։

Հետազոտման ընթացքում պարզաբանեցինք նաև փորձագիտական եզրակացությունների սահմանափակումները։ ԴՆԹ-ի բացակայությունն ինքնին վերջնականապես չի բացառում առարկայի հետ ֆիզիկական շփման հնարավորությունը։ Սակայն այն նաև որևէ դրական հաստատում չի տալիս մեղադրանքի կողմի վարկածին։ Հետևաբար, երբ խուզարկության արժանահավատությունը վիճարկվում է, իսկ անկախ հաստատող ապացույցներ չկան, նման փորձագիտական արդյունքները կարևոր գործոն են դառնում պաշտպանության դիրքորոշումը գնահատելիս։

Եզրափակիչ ճառը և պատասխան խոսքը

Ապացույցների հետազոտումից հետո հանդես եկա եզրափակիչ ճառով՝ ընդգծելով, որ R.S.-ի մեղքը ողջամիտ կասկածից վեր ապացուցելու պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։

Դատարանին հիշեցրի, որ գործում առկա էին ոստիկանների հակասական ցուցմունքներ, խուզարկության տեսագրության բացակայություն, պաշտպանության ձեռք բերած տեսահսկման տեսագրություններ, որոնք չէին հաստատում մեղադրանքի կողմի նկարագրությունը, և անկախ փորձագիտական եզրակացություն, որը հաստատում էր, որ հետազոտված առարկաների վրա R.S.-ի նույնականացվող ԴՆԹ պրոֆիլը չէր հայտնաբերվել։

Նաև բացատրեցի, որ դատաքիմիական փորձաքննությունը հաստատել էր նյութի թմրամիջոց լինելը, սակայն չէր հաստատել՝ ում էր այն պատկանում կամ ով էր այն պահում։

Անդրադարձա նաև Վրաստանի սահմանադրական դատարանի թիվ 2/2/1276 որոշմանը, որը վերաբերում է խուզարկությունների արժանահավատությունը գնահատելիս չեզոք և անկախ ապացույցների կարևորությանը։

Ընդգծեցի, որ մեղադրանքի կողմը չի կարող իր ապացույցների թերությունները հաղթահարել՝ պարզապես հիմնվելով ոստիկանների ցուցմունքների վրա, հատկապես երբ նրանց նկարագրությունները միմյանց հակասում են։

Մեղադրանքի կողմի եզրափակիչ ճառից հետո հանդես եկա պատասխան խոսքով՝ անդրադառնալով դատախազի այն պնդմանը, թե ԴՆԹ-ի բացակայությունը նշանակություն չունի։

Բացատրեցի, որ պաշտպանությունը միայն փորձաքննության վրա չէր հիմնվում։ Կարևորը բոլոր հանգամանքների համակցված ազդեցությունն էր՝ վիճարկվող խուզարկությունը, տեսագրության չբացատրված բացակայությունը, ոստիկանների ցուցմունքների հակասությունները և անկախ հաստատող ապացույցների բացակայությունը։

Արդյունքը

Ի վերջո դատարանն ընդունեց պաշտպանության փաստարկները և եզրակացրեց, որ մեղադրանքի կողմը չի ապացուցել R.S.-ի մեղքը ողջամիտ կասկածից վեր։ Դատարանը R.S.-ին լիովին արդարացրեց Վրաստանի քրեական օրենսգրքի 260(3)(a) հոդվածով առաջադրված մեղադրանքով, վերացրեց մինչդատական կալանքի մասին որոշումը, և R.S.-ն անմիջապես ազատ արձակվեց կալանքից՝ դատական նիստերի դահլիճում։

Յուրաքանչյուր գործի արդյունքը կախված է այդ գործի փաստերից և ապացույցներից։